Αρετή!

Βολταίρος

Βολταίρος

Βολταίρος, Φιλοσοφικό Λεξικό [σελίδες 105-106].

Τι είναι η αρετή; Προσφορά προς τον πλησίον. Μπορώ να ονομάσω αρετή κάτι διαφορετικό από αυτό που μου κάνει καλό; Είμαι άπορος, είσαι γενναιόδωρος· κινδυνεύω, έρχεσαι να με βοηθήσεις. Με εξαπατούν, μου λες την «ληθεια· με αγνοούν, με παρηγορείς· είμαι αδαής, με διδάσκεις: θα σε αποκαλούσα αβίαστα ενάρετο. Αλλά τι θα απογίνουν οι πρώτιστες, οι θεολογικές αρετές; Ορισμένες θα παραμείνουν στις σχολές.

 Τι με νοιάζει που είσαι εγκρατής; Είναι ένας κανόνας υγείας που τηρείς· θα αισθανθείς καλύτερα, και σε συγχαίρω. Έχεις την πίστη και την ελπίδα, σε συγχαίρω ακόμη περισσότερο: θα σου εξασφαλίσουν την αιώνια ζωή· 

οι πρώτιστές αρετές σου είναι εξαιρετικές ιδιότητες που θα σε κατευθύνουν αλλά δεν αποτελούν διόλου αρετές σε σχέση με τον πλησίον σου. Ο σώφρων κάνει το καλό στον εαυτό του, ο ενάρετος το κάνει στους άλλους. Ο Άγιος Παύλος είχε δίκιο όταν σου έλεγε ότι η φιλανθρωπία είναι ανώτερη της πίστης και της ελπίδας.
Μα πώς! Δεν θα αποδεχθούμε παρά μόνο εκείνες τις αρετές που είναι χρήσιμες στον πλησίον; Ε! Πώς θα μπορούσα να αποδεχθώ άλλες; Ζούμε «εν κοινωνία»· δεν υπάρχει επομένως πραγματικά καλό για μας, εκτός απ’ αυτό από αυτό που κάνει καλό στην κοινωνία. Ένας μοναχικός εάν είναι εγκρατής, ευσεβής, εάν φορά κιλίκιο, ε, τότε θα είναι άγιος· αλλά δεν θα τον ονομάσω ενάρετο, παρά μόνο όταν θα έχει επιδοθεί σε μια χρηστή πράξη από την οποία θα ωφεληθούν οι άλλοι. Όσο είναι μόνος δεν είναι ούτε ευεργετικός ούτε επιζήμιος· δεν είναι τίποτε για μας. Εάν ο άγιος Μπρούνο εδραίωσε την ομόνοια μέσα στην οικογένεια, εάν συνέδραμε στη φτώχεια, ήταν πράγματι ενάρετος· εάν νήστευε, προσευχόταν μόνος, ήταν πράγματι ένας άγιος. Η αρετή για τους ανθρώπους είναι μια συναλλαγή αγαθοεργιών. αυτός που δεν μετέχει σ’ αυτήν τη συναλλαγή, δεν λαμβάνεται υπόψη. Εάν αυτός ο άγιος ζούσε μέσα στον κόσμο, θα έκανε αναμφιβόλως καλό· αλλά από τη στιγμή που δεν είναι, ο κόσμος θα έχει δίκιο να μην τον αποκαλεί χρηστό: θα είναι καλός αλλά για τον εαυτό του, μα όχι για μας.
Όμως, εσείς μου λέτε, εάν ένας μοναχικός είναι λαίμαργος, μέθυσος, βυθισμένος κατά μόνας σε κραιπάλη μυστική, τότε θεωρείται διεστραμμένος: είναι συνεπώς ενάρετος εάν διαθέτει τις αντίθετες ιδιότητες. Είναι κάτι με το οποίο δεν μπορώ να συμφωνήσω: είναι ένας αισχρός κακοήθης άνθρωπος, εάν έχει τα μειονεκτήματα που αναφέρατε· ωστόσο, δεν είναι διόλου διεστραμμένος, κακοήθης, άξιος τιμωρίας σε σχέση με την κοινωνία, την οποία δεν αγγίζουν οι ανομίες του. Θα πρέπει να υποθέσουμε ότι, εάν επανέλθει στην κοινωνία, θα κάνει κακό, ότι θα δρά εγκληματικά· και είναι πολύ περισσότερο πιθανό να είναι ένας κακός άνθρωπος, αφού δεν είναι βέβαιο ότι ο μοναχικός εγκρατής και αγνός θα είναι ένας χρηστός άνθρωπος· διότι, στην κοινωνία, τα ελαττώματα αυξάνονται, ενώ οι αρετές μειώνονται.
Εγείρουμε μια πιο δυνατή ένσταση: ο Νέρων, ο πάπας Αλέξανδρος ΣΤ’ και άλλα τέρατα του είδους, διένειμαν αγαθοεργίες· απαντώ σθεναρά ότι υπήρξαν ενάρετοι τη δεδομένη στιγμή.
Ορισμένοι θεολόγοι ισχυρίζονται ότι ο θεϊκός αυτοκράτορας Αντωνίνος δεν ήταν ενάρετος· ότι υπήρξε ένας ισχυρογνώμων στωικός, ο οποίος δεν αρκείτο να δίνει εντολές στους άλλους, ήθελε να απολαμβάνει επιπλέον την εκτίμηση τους. Ισχυρίζονται ότι επωφελείτο ο ίδιος από το καλό που έκανε στο ανθρώπινο γένος, ότι υπήρξε σε όλη του τη ζωή δίκαιος, εργατικός, αγαθοεργός από ματαιοδοξία και ότι εξαπατούσε τους ανθρώπους με τις αρετές του· αναφωνώ λοιπόν: «Θεέ μου, χάριζε μας συχνά τέτοιους πανούργους!»

Advertisements
This entry was posted in ΠΟΛΙΤΙΚΗ and tagged . Bookmark the permalink.

Γράψτε ένα σχόλιο.

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s