Η ναυμαχία στις Αργινούσες και η δίκη των 10 Αθηναίων Στρατηγών.

Σαρ. Καργάκος

Σαρ. Καργάκος

Του κ. Σαράντου Καργάκου. Από το ογκοδέστατο, δίτομο Έργο του, «Ιστορία της αρχαίας Σπάρτης» [εκδοτικό GUTENBERG, έκδοση 2006, τόμος Β’, σελίδες 184-189].

Τον Λύσανδρο, άφού παρήλθε το έτος της ναυαρχίας του, διαδέχθηκε στη διοίκηση των πλοίων ό Καλλικρατίδας, άνθρωπος με φιλειρηνική και συμφιλιωτική διάθεση και μέ πανελλήνια αισθήματα. Ό Πλούταρχος πλέκει το εγκώμιο του Καλλικρατίδα λέγοντας πώς ήταν άνθρωπος μέ ελεύθερο και υψηλό φρόνημα και ότι θεωρούσε πώς κάθε ήττα Ελλήνων από Ελληνες είναι ευπρεπέστερη από το να κολακεύει κανείς και νά συχνάζει στις θύρες ανθρώπων βαρβάρων, πού εκτός από χρυσάφι δεν έχουν τίποτε άλλο καλό (Ανηρ ελευθέριος και μεγαλόφρων, και πάσαν ύφ’ Ελλήνων ητταν Έλλησιν ηγούμενος εύπρεπεστέραν είναι του κολακεύειν και φοιτάν επί θύρας ανθρώπων βαρβάρων, πολύ χρυσίον, άλλο δ’ ουδέν καλόν εχόντων — Πλουτ. Λνσ. 6, 4). Ό Λύσανδρος, όμως, του φέρθηκε υπεροπτικά. «Οταν του παρέδιδε τα πλοία, είπε προς αυτόν οτι τα παραδίδει ως θαλασσοκράτορας και ώς νικητής ναυμαχίας (οτι θαλασσοκράτωρ τε παραδιδοίη και ναυμαχία νενικηκώς. Ξεν. Ελληνικά, Α’, 6, 2). Εκανε μάλιστα δυσχερή τή θέση του διαδόχου του, επιστρέφοντας στον Κύρο τα περισσευούμενα χρήματα.Ό Καλλικρατίδας δέν πτοήθηκε. Κάλεσε σε σύσκεψη τους συμμάχους και τους μίλησε απλά και λιτά. Στους Μιλησίους μάλιστα είπε και κάτι πού προσδιορίζει το ήθος του: ότι μπορούν νά πολεμούν τους αντιπάλους τους χωρίς τή βοήθεια των βαρβάρων: Αλλά συν τοις θεοις δείξωμεν τοις βαρβάροις ότι καί άνευ του εκείνους θαυμάζειν δυνάμεθα τους εχθρούς τιμωρεισθαιη (= Άλλά με τή βοήθεια των θεών θα δείξουμε στους βαρβάρους ότι μπορούμε να νικάμε τους εχθρούς μας χωρίς να κολακεύουμε εκείνους). Και όταν του υποδείχθηκε, προκειμένου να εξασφαλίσει χρήματα, να πουλήσει τους αιχμαλώτους ως δούλους, ο Καλλικρατίδας πάλι είπε: Ουκ έαυτού γε άρχοντος ούδεν αν ‘Έλλήνων εις το εκείνου δυνατόν άνδραποδισθηναι (= Εφόσον αυτός είναι αρχηγός και στο βαθμό πού εξαρτάται από αυτόν, κανείς ‘Έλλην δεν θα πωληθεί δούλος). Τον Καλλικρατίδα στενοχωρούσαν πολύ οί εσωελλαδικοί πόλεμοι και οί ανταγωνισμοί. Επιθυμούσε τή συναδέλφωση τών Ελλήνων για τήν από κοινού διεξαγωγή πολέμου εναντίον τών Περσών. Κάποτε μάλιστα πού τον πρόσβαλε δ Κύρος, είπε: Άθλιωτάτους είναι τους Έλληνας, ότι βαρβάρους κολακεύουσιν ένεκα αργυρίου, φάσκων τε ην σωθη οικαδε κατά γε τω εαυτώ δυνατον διαλλάξειν Αθηναίους και Αακεοαιμονίους (= Πανάθλιοι είναι οί Ελληνες, διότι ένεκα χρημάτων κολακεύουν τους βαρβάρους, λέγοντας πώς αν σωθεί και επιστρέψει στην πατρίδα του, θά αγωνισθεί όσο μπορεί για να συμφιλιώσει τους Αθηναίους και τους Λακεδαιμονίους) [Παρόμοιο είναι και τό γραφόμενο από τον Πλούταρχο. Όταν, για δεύτερη φορά οί φρουροί δεν του επέτρεψαν να δει τον Κύρο, έλεγε, φθάνοντας στην Έφεσο, πολλές κατάρες εις βάρος εκείνων πού πρώτοι δοκίμασαν απολαύσεις από τους βαρβάρους και δίδαξαν σ’ αυτούς να συμπεριφέρονται, λόγω του πλούτου, αλαζονικά και ορκιζόταν μπροστά σέ όλους πού ήσαν παρόντες, πώς αν θά επέστρεφε στή Σπάρτη ζωντανός πάντα ποιήσειν ύπερ του διαλυθήναι τούς Έλληνας. ώς φοβεροί τοις βαρβάροις ειεν αυτοί, και παύσαιντο της εκείνων επ’ αλληλους δεόμενοι δυνάμεως (Πλουτ. Αύα. 6, 8). Δηλαδή ορκιζόταν ότι θά έκανε τό πάν, γιά νά συμφιλιωθούν οί Ελληνες, ώστε νά είναι αυτοί φοβεροί στους βαρβάρους και νά πάψουν νά έχουν τήν ανάγκη εκείνων γιά τις μεταξύ τους συγκρούσεις].
Αλλ’ ως Λακεδαιμόνιος δεν αμέλησε το στρατιωτικό του χρέος. Κατέλαβε τή Μήθυμνα της Λέσβου και ακολούθως καταδίωξε τον Κόνωνα, πού ερχόταν προς ενίσχυση της. Τον πρόφθασε στή Μυτιλήνη, όπου τον υποχρέωσε να ναυμαχήσει. Στή ναυμαχία αύτη ό Κόνων κατατροπώθηκε. Εχασε 30 από τα 70 πλοία του και αποκλείστηκε στο λιμάνι της Μυτιλήνης. Ακολούθως νίκησε και τον Διομέδοντα πού ερχόταν προς ενίσχυση του Κόνωνος με 12 πλοία. Ό Καλλικρατίδας κυρίευσε τα 10. Οι Αθηναίοι τούτη τη φορά συμπεριφέρθηκαν διαφορετικά. Μπροστά στο αδιέξοδο πού αντιμετώπιζαν αναγκάσθηκαν νά διαθέσουν την ιερά παρακαταθήκη των 1.000 ταλάντων και εντός 30 ήμερων κατασκεύασαν νέο στόλο 100 τριηρών. Μαζί με τις συμμαχικές ό αριθμός τους ανήλθε στις 140. Ό στόλος αυτός έσπευσε προς ενίσχυση του αποκλεισμένου Κόνωνος. Ό Καλλικρατίδας, μόλις πληροφορήθηκε την άφιξη του νέου αθηναϊκού στόλου, άφησε τον Έ τ ε ό ν ι κ ο με 50 πλοία νά επιτηρεί τον Κόνωνα, και αυτός με 120 πλοία ανοίχτηκε στο πέλαγος και αγκυροβόλησε στά τρία νησάκια πού λέγονται Άργινούσες (μεταξύ Λέσβου και Μ. Ασίας). Αποφασίζει τότε νά διενεργήσει νυκτερινή επίθεση άλλ’ η κακοκαιρία τον εμποδίζει.
Το πρωί (Ίούλιος-Αύγουστος του 406 π.Χ.) οι δύο στόλοι παρατάσσονται γιά ναυμαχία. Ό κυβερνήτης της ναυαρχίδας του Καλλικρατίδα «Ε ρ μ ω ν ό Μ ε γα ρ ε ύς τον συμβουλεύει νά υποχωρήσει, γιατί οί Αθηναίοι είναι περισσότεροι. Αυτός του αποκρίθηκε: Ή Σπάρτη ουδεν μη κάκιον οίκιειται αντον αποθανόντος, φεύγειν δε αίσχρόν είναι (=Ή Σπάρτη δεν θά διοικείται καθόλου χειρότερα αν αυτός αποθάνει, αν όμως φύγει θά είναι αισχρό). Επακολούθησε η μεγαλύτερη μέχρι τότε ναυμαχία άπ’ όσες έγιναν στον πόλεμο αυτό. Γιά πρώτη φορά Αθηναίοι και Λακεδαιμόνιοι συγκρούστηκαν με τόσες δυνάμεις. Ό Ξενοφών μας δίνει τήν παράταξη των Αθηναίων κατά στρατηγούς. Μεταξύ αυτών μνημονεύεται κι ένας Λυσίας (άσχετος προς τον λογογράφο) πού, προφανώς, αντικατέστησε τον Άρχέστρατο πού είχε σκοτωθεί στή Μυτιλήνη. Αξίζει εδώ νά αναφερθεί ότι τήν κρίσιμη εκείνη στιγμή ως κωπηλάτες στά αθηναϊκά πλοία συμμετείχαν και δούλοι πού ανταμείφθηκαν για τη συμμετοχή τους με ελευθερία και παραχώρηση κτημάτων. Είχαν στην πόλη των Αθηνών ίδια δικαιώματα με εκείνα τών διασωθέντων Πλαταιέων.
Ό Καλλικρατίδας έδωσε το σύνθημα της ναυμαχίας. Στην αρχή η ναυμαχία είχε μαζικό χαρακτήρα. Ακολούθως, τα πλοία άρχισαν νά πολεμούν (μάλλον νά μονομαχούν) ένα προς ένα. Έδώ φάνηκε η ναυτική επιδεξιότητα τών Αθηναίων. Ό Καλλικρατίδας δεν στάθηκε τυχερός. Ή ναυαρχίδα του προσέκρουσε σ’ ενα εχθρικό και ό ναύαρχος έπεσε στή θάλασσα και πνίγηκε. Ό στρατηγός Πρωτόμαχος πού διοικούσε τή δεξιά πτέρυγα τού αθηναϊκού στόλου συντρίβει τήν απέναντι του πελοποννησιακή. Ακολουθεί πλήρης ανατροπή τών Πελοποννησίων. Οι Αθηναίοι θριαμβεύουν. Σημειώνουν νίκη περιφανή. Οι Σπαρτιάτες έχασαν τά 9 άπό τά 10 πλοία τους και οί σύμμαχοι τους περισσότερα άπό 60. Οι νικητές έχασαν 13 πού βούλιαξαν και άλλα 12 πού εξαφανίστηκαν. Περίπου 2.000 ναύτες τους βρίσκονταν στο νερό και κινδύνευαν νά πνιγούν έξ αιτίας τής θαλασσοταραχής. Οί Αθηναίοι ναύαρχοι δεν έκαναν όσα έπρεπε εκείνη τή στιγμή γιά νά περισυλλέξουν τους ναυαγούς. Εκαναν συμβούλιο και απεφάσισαν νά πλεύσουν προς τήν Μυτιλήνη, νά κτυπήσουν τον Έτεόνικο και νά σπάσουν τον αποκλεισμό τού Κόνωνος. Άφησαν στο χώρο τής ναυμαχίας τον Θρασύβουλο και τον Θηραμένη νά φροντίσουν γιά τους ναυαγούς. Άλλ’ ή μεγάλη τρικυμία ούτε σ’ αυτούς επέτρεψε νά κινηθούν.
Το κτύπημα γιά τή Σπάρτη ήταν μεγάλο. Ακόμη πιο μεγάλο όμως ήταν γιά τήν Ελλάδα, πού χρειαζόταν, οσο ποτέ άλλοτε, εκείνη τή στιγμή μορφές σάν τον Καλλικρατίδα. Ό Πλούταρχος γράφει γι’ αυτόν ότι σκεπτόταν αντάξια τής Σπάρτης και οτι αναδείχθηκε εφάμιλλος με τους κορυφαίους Ελληνες γιά τή δικαιοσύνη, τή μεγαλοψυχία και τήν ανδρεία του. Αλλά και ο Διόδωρος μόνο καλά λόγια έχει να πει για τον Καλλικρατίδα: Ουτος δε νέος μεν ην παντελώς, άκακος δε και την ψυχην άπλούς, ούπω των ξενικών ηθών πεπειραμένος, δικαιότατος δε Σπαρτιατών (Διόδ. ΙΓ’ 76). Δεν νομίζω Οτι χρειάζεται μετάφραση αυτό.
Η καταδίκη τών Αθηναίων στρατηγών.
Η ΝΙΚΗ ΤΩΝ ΑΘΗΝΑΙΩΝ ναυάρχων ήταν η μεγαλύτερη άπ’ όσες είχαν πετύχει μέχρι τότε στον πόλεμο. Ήταν ένας ναυτικός θρίαμβος πού τους εξασφάλιζε την πλήρη κυριαρχία στο Αιγαίο. Ταυτόχρονα ήταν μια νίκη του δημοκρατικού λαού πού σέ μια ύστατη προσπάθεια είχε συγκροτήσει σέ ελάχιστο χρόνο τόσο μεγάλο στόλο και τον είχε επανδρώσει πλήρως, ακόμη και με δούλους, ξέροντας ότι παίζεται εκείνη τη στιγμή η τύχη της αθηναϊκής δημοκρατίας.
Αυτή τή δημοκρατική ευαισθησία εκμεταλλεύθηκαν οι ολιγαρχικοί για να σπιλώσουν τή νίκη. ΌΘηραμένης, ενώ αυτός κατά μεγάλο μέρος είχε τήν ευθύνη γιά τήν περισυλλογή τών ναυαγών, άρχισε νά κατηγορεί τους άλλους στρατηγούς πώς τάχα αυτοί αδιαφόρησαν κι έτσι χάθηκαν 2.000 περίπου άνθρωποι πού όλοι σχεδόν προέρχονταν από τά λαϊκά στρώματα. Οί στρατηγοί, χωρίς νά τηρηθούν οί νόμιμες διαδικασίες, εισήχθησαν σέ δίκη ότι ουκ άνείλοντο τους ναυαγούς (Ξ ε ν. Έλλην. Α’, 7, 18). Εξαιρέθηκε ό Κόνων πού ήταν αποκλεισμένος. Δύο από αυτούς, ό Πρωτόμαχος και ό Αριστογένης, δεν επέστρεψαν στην Αθήνα. Γιά νά γίνει η δίκη, ακολουθήθηκαν συνοπτικές διαδικασίες. Πρωτίστως, έπρεπε νά δοθεί η έγκριση τών πρυτάνεων. Οί πρυτάνεις, άπό φόβο, συναίνεσαν στή διεξαγωγή της. Ό μόνος πού αρνήθηκε ήταν ό Σωκράτης, λέγοντας ότι δεν θά κάνει άλλα παρά ο,τι ό νόμος ορίζει (ουκ εφη άλλ’ η κατά νόμον πάντα ποιήσειν). Η δίκη, σύμφωνα με πρόταση της Βουλής, έγινε γιά όλους τους στρατηγούς συνολικά (συλλογική ευθύνη) και όχι κατά μεμονωμένα άτομα. Μέσα στο βαρύ κλίμα μιας έντρομης θρησκοληψίας [Είναι φοβερό αυτό που γράφει ό Διόδωρος γιά τή δίκη. Όταν άρχισαν νά απογούνται οί κατηγορούμενοι, άρχισε ένας μαζικός θόρυβος πού τους εμπόδιζε νά μιλήσουν. Περισσότερο όμως τους έβλαψε ή παρουσία τών συγγενών τών θυμάτων. Είχαν έλθει στή συνέλευση φορώντας πένθιμα ρούχα και παρακαλούσαν το λαό νά τιμωρήσει εκείνους πού άφησαν άταφους αυτούς πού πρόθυμα έδωσαν τή ζωή τους γιά τήν πατρίδα (Διόδ. ΙΓ’, 101, 6)], και οι έξι παρόντες στρατηγοί πού δικάστηκαν, καταδικάστηκαν σέ θάνατο και θανατώθηκαν. Άφού πέρασε λίγος καιρός, οι Αθηναίοι, λέει ό Ξενοφών, μετανόησαν και αποφάσισαν νά γίνει καταγγελία (προβολή) εις βάρος εκείνων πού εξαπάτησαν το δήμο γιά νά δικαστούν. Έγιναν συλλήψεις και φυλακίσεις αλλά σέ κάποια εξέγερση, κατά την οποία σκοτώθηκε ό Κλεοφών, αύτοι κατόρθωσαν νά δραπετεύσουν. Αργότερα ένας από αυτούς, ό Καλλίξεινος, επέστρεψε στην Αθήνα, επειδή όμως όλοι τον μισούσαν, πέθανε από τήν πείνα (Ξενοφ. Έλλψ., Α’, 7, 35).
Άλλ’ ή μεταμέλεια δεν επανορθώνει τά σφάλματα. Οι Αθηναίοι αμαύρωσαν τή νίκη τους. Και στέρησαν από το στόλο τους εξι δοκιμασμένους ναυάρχους και δύο ακόμη πού δεν προσήλθαν νά δικαστούν. Κι είναι δύσκολο νά δημιουργηθούν αξιωματικοί με πείρα ναυτικού πολέμου. Οι άνθρωποι αυτοί, λέγει ό Διόδωρος, όχι μόνον δεν είχαν αδικήσει σέ τίποτα τήν πόλη άλλ’ απεναντίας, είχαν νικήσει στή μεγαλύτερη ναυμαχία πού έγινε μεταξύ Ελλήνων, επιπροσθέτως δε είχαν αγωνιστεί λαμπρά σέ άλλες μάχες και με τήν προσωπική τους ανδρεία τρόπαια κατά των πολεμίων Ιστακότας (Διόδ. ΙΓ’, 102, 4). Μέσα στην παραζάλη του πολέμου συχνά συμβαίνει λόγω των συμφορών ό λαός —κι Οχι μόνον αυτός— νά παθαίνει κάτι πού κάπως συμβολικά θά μπορούσε νά το ονομάσει κάποιος λαϊκή τύφλωση.
Advertisements
This entry was posted in ΠΟΛΙΤΙΚΗ and tagged . Bookmark the permalink.

One Response to Η ναυμαχία στις Αργινούσες και η δίκη των 10 Αθηναίων Στρατηγών.

  1. Συγκρίνετε αυτούς τους «δικαστές» με τους σημερινούς Ενόρκους. Ο δε Θηραμένης ο οποίος επιφορτίστηκε με το καθήκον της περισυλλογής των ναυαγών στρατιωτών ήταν ο γνωστός, μετέπειτα, ένας εκ των τριάκοντα Τυράννων! Αναρωτηθείτε τι μπορεί να κάνουν οι επίβουλοι της Δημοκρατίας!

Γράψτε ένα σχόλιο.

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s