Περί βουλευτών και αντιπροσώπων.

Jean-Jacque Rousseau

Jean-Jacque Rousseau

Jean- Jacque Rousseau, το Κοινωνικό Συμβόλαιο.

Από τη στιγμή που οι δημόσιες υπηρεσίες παύουν να είναι η κύρια απασχόληση των πολιτών, κι αυτοί αρχίζουν να αρέσκονται περισσότερο με το να γεμίζουν το πουγγί τους παρά να ενδιαφέρονται για το άτομο τους, το Κράτος βρίσκεται κιόλας πολύ κοντά στην ερήμωση του. Χρειάζεται να γίνει κάποιος πόλεμος; Οι πολίτες πληρώνουν μισθοφόρους κι αυτοί μένουν στα σπίτια τους. Πρέπει να πάνε στη συνέλευση; Διορίζουν αντιπροσώπους και μένουν στα σπίτια τους. Από αγάπη για το χρήμα και τη τεμπελιά δημιούργησαν στρατιώτες για να υποδουλώσουν την ίδια την πατρίδα τους, κι αντιπροσώπους για να την ξεπουλήσουν.
Είναι η απορρόφηση τους με το εμπόριο και τις βιοτεχνίες, είναι το αχόρταγο συμφέρον του κέρδους, είναι η μαλθακότητα κι η αγάπη με τις ανέσεις, που μεταλλάζουν το νόημα των προσωπικών υπηρεσιών προς τη πατρίδα, σε χρηματικό. Δίνουν ένα μέρος από τα κέρδη τους για να κερδίσουν περισσότερα με την ησυχία τους. Αλλά, δώστε χρήμα και σε λίγο θάχετε αλυσίδες. Η λέξη αυτή «οικονομία» ή «χρηματοδότηση» είναι λέξη δούλων, και θεωρείται άγνωστη σε μια σωστή πολιτεία!! Σε ένα Κράτος αληθινά ελεύθερο, οι πολίτες κάνουν τα πάντα με τα μπράτσα τους και τίποτα με το χρήμα. Αντί να πληρώνουν για να εξαιρεθούν από τα καθήκοντα τους, θάπρεπε να πληρώνουν για νάχουν τη τιμή να τα εκτελούν οι ίδιοι. Φυσικά έχω ξεφύγει πολύ από τις αντιλήψεις που επικρατούν σήμερα, αλλά πιστεύω ότι η προσωπική εργασία για το καλό του Κράτους ενοχλεί λιγότερο κι είναι πολύ λιγότερο αντίθετη προς το νόημα της ελευθερίας.
Όσο πιο καλά συγκροτημένο είναι το Κράτος, τόσο πιο πολύ οι δημόσιες υποθέσεις επικρατούν πάνω στις ιδιωτικές, στη σκέψη των πολιτών. Υπάρχουν μάλιστα πολύ λιγότερες ιδιωτικές υποθέσεις, γιατί το σύνολο της κοινής επιτυχίας προσφέρει ένα μερίδιο πολύ πιο σημαντικό από εκείνο της ατομικής ευτυχίας, στον κάθε πολίτη, έτσι που δεν έχει ανάγκη να αναζητά τρόπους ικανοποίησης της ατομικής ευτυχίας του.Σε μια Πολιτεία που διοικείται καλά, όλοι βιάζονται να παραστούν στις συνελεύσεις, αλλά κάτω από κακή κυβέρνηση, κανένας δεν καταδέχεται να κάνει ούτε ένα βήμα για να πάει εκεί, γιατί κανένας δεν ενδιαφέρεται για τα όσα γίνονται σ΄ αυτές τις συνελεύσεις, μια που προβλέπουν όλοι ότι η γενική βούληση δε πρόκειται να επικρατήσει, και τελικά, αφοσιώνονται στα προσωπικά προβλήματα τους. Οι καλοί νόμοι δημιουργούν τους καλύτερους, κι οι κακοί δεν οδηγούν παρά σε χειρότερους. Από τη στιγμή που κάποιος θα πει για τις υποθέσεις του Κράτους: ‒τι με νοιάζει εμένα; θα πρέπει να λογαριάζουμε ότι το Κράτος είναι χαμένο!
Η εξασθένηση της αγάπης για την πατρίδα, η επικράτηση του ατομικού συμφέροντος, η απεραντοσύνη των Κρατών, οι κατακτήσεις, οι κυβερνητικές αυθαιρεσίες, έφεραν στην επιφάνεια το σύστημα των βουλευτών ή των αντιπροσώπων του λαού μέσα στις συνελεύσεις του έθνους. Αυτοί είναι που σε ορισμένες χώρες τολμούν να ονομάζονται «Τρίτη Τάξη». Έτσι, το ατομικό συμφέρον των δυο άλλων τάξεων μπήκε σε πρώτη και δεύτερη σειρά, ενώ το δημόσιο συμφέρον μένει μόνο στην τρίτη [εξήγηση δική μου: οι άλλες δυο τάξεις είναι οι γνωστές των ευγενών και του κλήρου]. Η λαϊκή κυριαρχία, ωστόσο, δε μπορεί ίσως να εκπροσωπηθεί, για τον ίδιο λόγο που δε μπορεί και να αλλοτριωθεί. Στηρίζεται ουσιαστικά στη γενική βούληση, κι η βούληση δεν αντιπροσωπεύεται, είτε είναι η ίδια, η μια ή η άλλη, δεν υπάρχει εδώ μέση κατάσταση. Οι βουλευτές δεν είναι κι ούτε μπορούν να είναι εκπρόσωποι της λαϊκής κυριαρχίας, είναι, απλά, οι φορείς των εντολών της. Δε μπορούν να αποφασίζουν οριστικά για τίποτα. Ο κάθε νόμος, που ο λαός προσωπικά δεν έχει επικυρώσει, θεωρείται άκυρος, δεν είναι καθόλου νόμος. Ο αγγλικός λαός πιστεύει ότι είναι ελεύθερος αλλά ξεγελιέται πολύ, γιατί ελεύθερος είναι μόνο στη διάρκεια της εκλογής των μελών του κοινοβουλίου. Από τη στιγμή όμως που θα εκλέξει αυτούς τους αντιπροσώπους, γίνεται σκλάβος, δεν είναι τίποτα. Σ΄ αυτές τις σύντομες στιγμές της ελευθερίας του, η χρήση της ελευθερίας που κάνει αξίζει, στ΄ αλήθεια, να τη χάσει.
Η ιδέα αυτή περί αντιπροσώπων είναι σύγχρονη: μας έρχεται από τη φεουδαρχική κυβέρνηση, απ΄ αυτή την ανόητη κι άδικη κυβέρνηση όπου το ανθρώπινο είδος υποβαθμίζεται, κι όπου το όνομα του ανθρώπου ατιμάζεται. Στις αρχαίες δημοκρατίες, κι ακόμη στις μοναρχίες!, ο λαός δεν είχε ποτέ αντιπροσώπους. Δεν ήξεραν καν τι θα πει αυτή η λέξη. Είναι πολύ παράξενο το πώς η Ρώμη, που οι δήμαρχοι θεωρούνταν ιερά πρόσωπα, δε φαντάστηκαν ποτέ ότι θα μπορούσαν να σφετεριστούν τις δικαιοδοσίες του λαού, κι ανάμεσα σ΄ ένα τόσο μεγάλο πλήθος δεν επιχείρησαν ποτέ να παραβιάσουν με το κύρος τους, ούτε ένα από τα δημοψηφίσματα [Σημείωση: στο σημείο αυτό ο μεταφραστής Δημ. Κωστελένος μας διαφωτίζει: «οι Δήμαρχοι, σα θεσμός, πρωτοεμφανίστηκαν στη Ρώμη το 471 π.Χ κι εκλέγονταν σε ιδιαίτερες συνελεύσεις του λαού, δηλαδή των πληβείων. Ένα από τα έργα τους ήταν να παρεμποδίζουν τις αυθαιρεσίες των υπάτων και των πατρικίων. Τα δημοψηφίσματα, αρχικά, ήταν ψηφοφορίες από μέρους των πληβείων για νόμους που ίσχυαν μόνο γι΄ αυτούς. Αργότερα, γύρω στο 289 π.Χ υποχρεώθηκαν οι Πατρίκιοι να παίρνουν μέρος στα δημοψηφίσματα και να αναγνωρίζουν τους νόμους που ψηφίζονταν κατ΄ αυτό τον τρόπο]. Μπορούμε ωστόσο να κρίνουμε τις δυσκολίες που συχνά προκαλούνταν εξαιτίας του πλήθους, απ΄ αυτό που συνέβηκε την εποχή των Γράκχων, όταν ένα μέρος των πολιτών ψήφιζαν πάνω από τις στέγες των σπιτιών τους [Σημείωση: στο σημείο αυτό ο μεταφραστής Δημ. Κωστελένος μας διαφωτίζει: από φόβο να πάνε στις συνελεύσεις εξαιτίας των ταραχών που έφταναν ακόμη και σε δολοφονίες]. Εκεί όπου η δικαιοσύνη κι η ελευθερία είναι το κάθε τι, τα μειονεκτήματα δε λογαριάζονται. Στο σοφό εκείνο ρωμαϊκό λαό, όλα είχαν υπολογιστεί με το σωστό μέτρο, άφηνε τους ραβδούχους του να κάνουν αυτά που δε τολμούσαν να επιχειρήσουν οι Δήμαρχοι του και δε φοβούνταν μη τυχόν οι ραβδούχοι θελήσουν να εμφανιστούν σαν αντιπρόσωποι του λαού.
Για να εξηγήσουμε, ωστόσο, το πώς, καμιά φορά, οι Δήμαρχοι έφταναν να αντιπροσωπεύουν το λαό, είναι αρκετό να κατανοήσουμε το πώς η κυβέρνηση εκπροσωπεί τη λαϊκή κυριαρχία. Απότη στιγμή που οι νόμοι εκφράζουν τη γενική βούληση, γίνεται ξεκάθαρο ότι μέσ΄ από τη νομοθετική εξουσία ο λαός δε μπορεί να αντιπροσωπευτεί προκειμένου να την ασκήσει. Αλλά μπορεί και πρέπει να εκπροσωπείται στην άσκηση της εκτελεστικής εξουσίας, που δεν είναι παρά η εφαρμογή στη πράξη της δύναμης των νόμων. Αυτό μας φανερώνει πως αν εξετάσουμε σωστά τα πράγματα, θα δούμε ότι πολύ λίγα έθνη έχουν νόμους. Όπως και νάχει όμως το πράγμα, το σίγουρο είναι πως οι Δήμαρχοι μια που δεν είχαν κανένα ρόλο να παίξουν στην άσκηση της εκτελεστικής εξουσίας, δε μπορούσαν ποτέ να αντιπροσωπεύουν το ρωμαϊκό λαό με το δικαίωμα του αξιώματος τους, αλλά μόνο αν σφετερίζονταν τις δικαιοδοσίες της Συγκλήτου. Στους αρχαίους Έλληνες, όπου ο λαός έκανε αυτό που έπρεπε να κάνει, έμενε μόνιμα συγκεντρωμένος στο Δήμο. Βέβαια οι Έλληνες ζούσαν κάτω από ήπιες κλιματολογικές συνθήκες, δεν τους ενδιέφερε καθόλου το χρήμα και οι δούλοι έκαναν όλες τις εργασίες, ενώ η πιο μεγάλη απασχόληση του λαού ήταν η συντήρηση της ελευθερίας του.
Εμείς όμως καθώς δεν έχουμε τα ίδια πλεονεκτήματα, πως θα μπορούσαμε να διεκδικήσουμε τα ίδια δικαιώματα; Ζούμε κάτω από πιο σκληρές κλιματολογικές συνθήκες που μας δημιουργούν περισσότερες ανάγκες, έξη μήνες το χρόνο δε θα μπορούσε κανείς να μείνει στις δημόσιες πλατείες, κι η δύσκολη ομιλία μας, ο χοντροκομμένος λόγος μας, δε θα μπορούσε να ακουστεί στο ύπαιθρο. Όλα αυτά μας κάνουν να ενδιαφερόμαστε περισσότερο για τα κέρδη, παρά για την ελευθερία μας. Και δε φοβόμαστε τόσο τη σκλαβιά, όσο τη φτώχεια.
Μα πως λοιπόν; Η ελευθερία πρέπει να συντηρηθεί μόνο με την απειλή της σκλαβιάς; Ίσως. Τα δυο άκρα αγνίζονται πολλές φορές. Κάθε τι που είναι έξω από τη Φύση έχει τα μειονεκτήματα του, κι οι πολιτισμένες κοινωνίες έχουν περισσότερα μειονεκτήματα απ΄ όποιες άλλες. Υπάρχουν, άλλωστε, κάποιες δύσκολες περιστάσεις, όπου δε μπορούμε να διατηρήσουμε την ελευθερία μας παρά σε βάρος της ελευθερίας του άλλου, κι όπου οι πολίτες δε μπορούν να είναι απόλυτα ελεύθεροι, όσο οι δούλοι δεν είναι εξαιρετικά δούλοι. Αυτή ήταν η κατάσταση που επικρατούσε στη Σπάρτη. Όσο για σας, σύγχρονοι λαοί, δεν έχετε διόλου δούλους, μα είστε δούλοι οι ίδιοι. Πληρώνετε την απελευθέρωση των δούλων με τη δική σας ελευθερία. Μάταια καυχιόσαστε γι΄ αυτή την ανωτερότητα σας, γιατί εγώ βλέπω σ΄ αυτή περισσότερη δειλία παρά ανθρωπισμό.
Δεν εννοώ καθόλου μ΄ όλα αυτά ότι θάπρεπε να έχουμε σκλάβους, ούτε ότι η κατάσταση της δουλείας είναι νόμιμη, αφού μέχρι τώρα έχω κιόλας αποδείξει το αντίθετο. Αναφέρω μόνο τους λόγους που κάνουν τους σύγχρονους λαούς να πιστεύουν ότι είναι ελεύθεροι έχοντας αντιπροσώπους και για ποιο λόγο οι αρχαίοι λαοί δεν είχαν. Έχοντας εξετάσει όλα αυτά, δε βλέπω για ποιο λόγο, στην εποχή μας, ο κυρίαρχος λαός δε θα μπορούσε να συνεχίσει την άσκηση των δικαιωμάτων του, ακόμη κι αν η πολιτεία δεν είναι πολύ μικρή. Αλλά αν είναι πολύ μικρή, πρέπει να υποταχτεί; Όχι.

Advertisements
This entry was posted in ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ and tagged . Bookmark the permalink.

Γράψτε ένα σχόλιο.

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s